Afvallen lukt niet

Waarom val je niet af op een vegan dieet, ook al doe je alles goed?

Je eet plantaardig, gezond, gevarieerd. Je beweegt genoeg. En toch, de weegschaal beweegt niet mee. Of erger, hij gaat de verkeerde kant op. Je begint jezelf af te vragen of je iets fundamenteel verkeerd doet, of dat je lichaam gewoon anders werkt dan bij iedereen die het schijnbaar moeiteloos lukt. Je bent niet gek, en je verbeeldt het je niet. Er gebeurt hier echt iets, en het heeft een verklaring.

Waarom werkt vetverlies op een vegan dieet soms niet, ook al eet ik gezond?

Hier wringt de eerste misvatting. "Gezond eten" en "in een calorietekort zitten" zijn twee compleet verschillende dingen, en veel mensen verwarren ze met elkaar. Volkoren, groente, peulvruchten, dat is allemaal prima voeding, maar het zegt niets over de hoeveelheid energie die je binnenkrijgt. Sterker nog, plantaardige voeding is vaak minder calorierijk per hap, wat betekent dat mensen onbewust meer volume eten dan ze denken, zonder dat het voelt als "veel". Dat noemen we caloric creep, een sluipend teveel dat zich opstapelt zonder dat je het doorhebt.

Daarnaast is er vaak een schattingsfout in de andere richting: mensen die strak bijhouden, maar olie, sauzen, notenpasta's of gedroogd fruit onderschatten. Die zijn plantaardig én calorierijk, en juist daar zit vaak het lek.

Hoeveel calorieën heb ik nodig om af te vallen op een plantaardig dieet?

Dit varieert enorm per persoon, en elk algemeen getal dat je online tegenkomt (1500 kcal, 1800 kcal, wat dan ook) is in feite giswerk zonder jouw specifieke gegevens. Je energiebehoefte hangt af van je gewicht, spiermassa, activiteitsniveau, leeftijd en zelfs je slaapkwaliteit. Een vegan dieet an sich verlaagt je behoefte niet automatisch, het is vooral de samenstelling van je voeding die bepaalt hoe makkelijk je binnen die behoefte blijft.

Waarom blijft mijn gewicht hangen ondanks een calorietekort?

Hier komt het stuk dat de meeste mensen nooit wordt uitgelegd. Je lichaam is geen rekenmachine die precies reageert op een vast tekort. Zodra je langere tijd minder eet, gaat je lichaam zuiniger draaien. Dat heet metabole adaptatie: je basaalmetabolisme daalt, je onbewuste bewegingen (friemelen, staan in plaats van zitten, dat soort dingen, ook wel NEAT genoemd) nemen af, en je lichaam houdt makkelijker vocht vast. Het resultaat: je zit nog steeds "op papier" in een tekort, maar je daadwerkelijke verbruik is meegezakt met je inname. Dat voelt oneerlijk, en dat is het soort moment waarop mensen denken dat ze zelf de fout zijn.

Kan een vegan dieet mijn hormoonhuishouding beïnvloeden bij vetverlies?

Zeker. Langdurig te weinig eten, zeker in combinatie met te weinig eiwitten of vetten, kan je schildklierfunctie vertragen en je cortisol laten stijgen. Bij vrouwen kan dit ook je cyclus beïnvloeden. Dat is overigens niet uniek voor vegan diëten, het gebeurt bij elk voedingspatroon dat structureel onvoldoende is afgestemd op wat je lichaam nodig heeft, maar bij plantaardig eten wordt het soms over het hoofd gezien omdat de aandacht vaak vooral naar "genoeg eiwit" gaat, en minder naar de balans van je totale inname.

Hoe ik dit met klanten oplos

Ik zie dit dagelijks. Mensen die exact hetzelfde verhaal hebben als hierboven, gefrustreerd, twijfelend aan zichzelf, terwijl het probleem helemaal niet bij hun discipline ligt.

Wat meestal wél helpt, is structuur en een plan waar je op kunt vertrouwen, zodat je niet meer zelf hoeft te gokken of aan te passen op basis van een artikel dat je toevallig tegenkwam.

Daarnaast geven we het lichaam soms een klein zetje: macro's bijstellen, maaltijdtiming aanpassen, een korte periode van onderhoud inbouwen om je metabolisme te laten herstellen. Dat is niet bij iedereen nodig, het hangt af van waar iemand precies vastloopt, maar als het nodig is, passen we het toe.

Het belangrijkste is dat we blijven meten en bijsturen. Niet één keer een plan opstellen en hopen dat het werkt, maar continu volgen wat je lichaam doet en het plan daarop aanpassen. Net zolang tot we de code gekraakt hebben, en dat lukt vrijwel altijd.

Mocht het onverhoopt niet lukken, ondanks dat je het plan volledig hebt gevolgd, dan geef ik je gewoon je geld terug. Dat is nooit nodig geweest, maar het zegt wel iets over hoe zeker ik ben van de aanpak.

Ik vind dit soort puzzels, waarbij we samen precies uitvogelen waarom iemands lichaam niet reageert zoals verwacht, gewoon een van de leukste onderdelen van mijn werk.

Jack Staak – Plantpower Evolution

Certified Personal Trainer en Master Trainer, gecertificeerd afslankcoach en krachtcoach.